100 Babasan Jeung Paribasa Sunda

Babasan jeung Paribasa Sunda mangrupa bagian tina kahirupan tur milu ngajembaran Basa Sunda sarta miboga kalungguhan anu penting pikeun panyaturna. Tacan kapaluruh sacara pasti, komo mun tepi kabilangan taunna, ti mimiti iraha gelarna eta rupa-rupa babasan jeung paribasa teh; ngan wae gede kamungkinan henteu sawaktu. Dina harti, mungkin aya anu gelarna geus heubeul pisan jeung deuih anu diduga rada beh dieu. Anu dipake ukuran heubeul jeung anyar teh diantarana ungkara kecap atawa frasa, adegan kalimah, atawa eusi anu dikandungna.

Ieu 100 conto ngeunaan babasan jeung paribasa Sunda:
  1. Abang-abang lambe
    Kecap abang dina ieu babasan hartina beureum. Ari lambe atawa lambey kaasup kana basa ragam hormat, anu dina basa ragam lomana saharti jeung biwir. Sarerea oge geus appal, gunana biwir teh diantarana pikeun nyarita. Babasan abang-abang lambe hartina nyarita ukur pikeun ngangeunahkeun hate batur wungkul, tapi teu terus jeung hate, atawa teu jeung prakna. Ieu babasan teh sakapeung robah ungkarana jadi ukur lalambe.

  2. Abong biwir teu diwengku
    Kecap wengku dina ieu paribasa maksudna palipid barang anyaman (boboko, nyiru, cecempeh, tampir) di sakurilingeun sisina, sangkan jadi weweg. Ari biwir mah memang teu make wengku, jadi bias dipunyan-penyon sakahayang, maksudna bias jeung laluasa dipake ngedalkeun omongan kumaha wae oge. Ieu paribasa teh sakapeung ungkara sok ditambahan jadi abong biwir teu diwengku, abong letah teu tulangan, tumerap ka jalma anu ngomongna sakarep-karep (teu jeung wiwaha), teu ngingetkeun bakal kumaha pibalukareunana pikeun batur, nu penting asal disada.

  3. Adat kakurung ku iga
    Kecap adat dina ieu paribasa maksudna tabeat atawa kabiasaan anu tumerap ka hiji jalma. Jadi lain adat dina harti kabiasaan anu engkena bras kana tradisi. Ungkara kakurung ku iga nuduhkeun aya dina jero iga. Ari iga teh nyaeta bagian awak urang di sisi kenca jeung katuhu, antara dada jeung tonggong, handapeun kelek, luhureun cangkeng. Tah tabeat hiji jalma teh dipapandekeun aya dina jeroan iga. Geus kasawang, kumaha hesena ngarobah pasipatan hiji “barang” anu aya dina jero awak. Paribasa di luhur ieu teh ngandung harti (tabeat atawa kabiasaan) goring anu geus maneuh, tur hese dipiceunna.
  4. Adean ku kuda beureum

    Kecap adean teh patalina jeung kuda, miboga dua harti. Kahiji, peta kuda meunang ngahaja malajar (ngalatih), misalna wae nyirig atawa renggong; kadua, tumpak kuda disina ningkah. Dina ieu paribasa digunakeunana eta kecap teh leuwih keuna dina harti nu kadua. Paribasa adean ku kuda beureum hartina ginding ku banda (papakean) batur (meunang nginjeum). Antara ungkara paribasa jeung hartina memang taya patalina, sabab gede kamungkinan asalna mangrupa sisindiran:

    • Adean ku kuda beureum
    • Hade ku banda deungeun
  5. Ngadu Bako

    Bareto aya kabiasaan, dina sareureuhna gawe, biasana pasosore, lalaki sok tingrariung bari ngobrol ngaler ngidul. Sajeroning kitu teh maranehna sok bari siliasaan bako, diicip-icip mana nu pangeunahna. Nya disebut we ngadu bako. Harti nu dikandung dina babasan ngadu bako oge teu jauh ti dinya, nyaeta ngadon ngalohong ngobrol ngaler ngidul bari teu puguh jejerna, tur anu dikahareupkeunana oge lain perkara penting.
  6. Agul ku paying butut

    Salasahiji lambing status kamenakan dina jaman bareto nyaeta paying. Dina hal ieu, paying teh lain digunakeun sakumaha mistina, pikeun niungan lamun hujan atawa panas. Luhur handapna pangkat hiji menak bias dititenan tina payungna. Paribasa agul ku paying butut, atawa sakapeung ungkarana robah jadi ngagulkeun paying butut, harti agul kuturunan, atawa ngagulkeun luluhur (bapa, aki, uyut jeung saterusna) diri sorangan, pedah turunan menak.
  7. Ngajul bulan ku asiwung

    Anu dimaksud asiwung tehh nyaeta kapas meunang meresihan jeung meunang meteng, biasana keur kaperluan mulasara mayit. Ku urang geus kasawang, bulan mah pamohalan bias diajul ku asiwung, lantaran tempatna oge sakitu jauhna, jeung deuih asiwung teh leuleus, moal bias dipake ngajul. Paribasa ngajul bulan ku asiwung teh hartina boga kahayang anu pamohalan bias kalaksanakeun, atawa nyieun tarekah anu mubadr, moal ngadatangkeun hasil. Paribasa liana anu meh samaksud jeung ngajul bulan ku asiwung nyaeta:

    • mesek kalapa ku jara
    • anjing ngagogogan kalong
  8. Aki-aki tujuh mulud

    Hartina aki-aki nu geus kolot pisan. Bisa jadi patalina kecap tujuh jeung kecap mulud teh ukur diarah purwakantina. Atawa mun dipapandekeun kana pakarang (dina kahirupan urang Sunda aya tradisi meresihan barang pusaka dina saban bulan Mulud), meresihanana oge kudu tujuh Muludeun, bakat ku kandel karahana. Jadi ngagosokna kudu lila lamun haying tepi ka beresih deui teh.
  9. Alus laur hade ome

    Sasaruaan kecap laur teh nyaeta langgeor; anu pihartieunana nyaeta obahna badan dina waktu leumpang. Tepi ka sok jadi kacapangan leumpangna mani ngalanggeor, nuduhkeun cara leumpangna anu alus katenjonna. Tangtu wae lain leumpang bari rurusuhan anu ngalanggeor mah. Paribasa alus laur hade ome hartina tegep dedeg pangadegna, rek di awewe rek di lalaki.
  10. Aya bagja teu daulat

    Hartina arek menang kauntungan atawa bagja, tapi teu tulus.
  11. Baleg Tampele

    Kecap baleg teh miboga dua harti:
    • mimiti boga (mimiti ngagunakeun) akal pikiran sarta mimiti aya birahi
    • bener
    Ari nu dimaksud tampele nyaeta ngaran lauk jarah sabangsa betook leutik, tapi lemes sisitna, sok diadukeun. Kecap baleg dina babasan baleg tempele digunakeun dina harti anu kahiji. Ieu babasan teh dilarapkeun ka budak (umur welasan taun) anu mimiti mangkat beger, wanina karek tukangeun, ari hareupeun mah era keneh.
  12. Bali geusan ngajadi

    Anu dimaksud bali nyaeta:
    • ari-ari santen nu kaluar (dina ngalahirkeun) sabada kaluar orok
    • robahna tina bale, nyaeta ngaran tempat dina babagian adegan (wawangunan).

      Bali geusan ngajadi hartina lemah cai atawa tempat urang dilahirkeun.
  13. Balik ngaran

    Hartina ngadon maot di lembur batur, anu balik teh lain jelemana, tapi ngaranna wungkul.
  14. Balung kulit kotok meuting

    Kecap balung dina basa Sunda miboga dua harti:
    • jawer hayam nu luhurna
    • tulang
    Dina ieu paribasa, kecap balung teh dilarapkeun dina harti nu kahiji.
    Balung kulit kotok meuting hartina henteu beresih pisan hatena, masih keneh ngunek-ngunek.
    Paribasa sabalikna nyaeta balungbang timur caang bulan opat welas jalan gede sasapuan, anu hartina iklas atawa beresih hate.
  15. Banda tatatlang raga

    Hartina lamun urang keur manggih karerepet (gering upamana), taya halanganana urang ngajual barang boga sorangan, pikeun ngabelaan awak sangkan waras deui.
  16. Banteng ngamuk gajah meta

    Ieu paribasa teh sakapeung ungkarana robah jadi maung ngamuk gajah meta. Tapi ari harti anu dikandingna mah sarua, nyaeta bancang pakewuh, ririweuhan, atawa kajadian anu dipikasieun jeung dipikagigis ku urang.
  17. Batok bulu eusi madu

    Batok bulu teh batok nu can dikerok, sesa tapasna masih keneh narapel. Keur mah kasar, katurug-turug goring katenjona deuih. Beda jeung batok meunang ngerok; leucir semu herang, sok dipake nginum minangka gaganti cangkir atawa gelas. Paribasa batok bulu eusi madu dilarapkeun ka jalma anu goring rupa, tapi pinter jeung bageur.
  18. Batok kohok piring semplek

    Hartina paparabotan anu taya hargana.
  19. Batu turun keusik naek

    Ieu paribasa teh sakapeung sok dianggap cangkang sisindiran, anu eusina itu purun ieu daek. Harti ieu paribasa teh loba turunan menak anu teu jareneng, tapi sabalikna loba turunan somah anu jareneng.
  20. Bilih aya tutus langkung kepang halang

    Anu dimaksud tutus nyaeta awi meunang meulahan, dipake ngajepit daun kiray keur hateup jeung salian ti eta. Ari kepang hartina anyaman bilik anu biasa, heuleut dua. Paribasa bilih aya tutus langkung kepang haling teh hartina bisi aya omongan anu salah atawa matak teu ngeunah kadengena. Isu paribasa teh saharti jeung bobo sapanon carang sapakan.
  21. Cangkir emas eusi delan

    Anu dimaksud delan myaeta tarasi. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu omonganana alus tur matak kataji pikeun nu ngadengekeunana, tapi saenyana ari hatena mah goring.
  22. Kacanir bangban

    Anu dimaksud canir nyaeta puhu akar anu rubak, misalna wae akar caringin. Anu rubak pisan mah jaman bareto, sok bias dipake keur nyieun kikiping (gilinding) padati. Ari bangban nyaeta ngaran tutuwuhan leuweung. Saenyana ari tangkal bangban mah euwuh cariran. Babasan kacanir bangban hartina kawiwirangan atawa meunang woworang. Aya deui nu ngahartikeun ngawangu. Bisa jadi ari maksudna mah padeukeut keneh.
  23. Cara bueuk meunang mabuk atawa kawas bueuk meunang mabuk

    Ieu paribasa dilarapkeun ka jalma anu ngeluk tungkul, atawa teu wanieun ngomong sakemek-kemek acan, lantaran rumasa boga dosa.
  24. Carang takol

    Dilarapkeun ka jelema anu langka pisan ngomong, ari teu perlu-perlu teuing mah.
  25. Careham hayameun

    Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma anu beuki pisan barangdahar, tepi ka langka katembong reureuh nyapek.
  26. Kaceluk ka awun-awun, kawentar ka janapria

    Anu dimaksud awun-awun nyaeta mega hideung di langit. Ari janapria asal kecapna tina jana nu hartina jelema, jeung pria nu hartina dipikaresep. Paribasa kaceluk ka awun-awun, kawentar ka janapria hartina mashur, sarerea padanyaho.
  27. Ceuli lentaheun

    Hartina sok sadenge-dengena, najan lain dengekeuneunnana, atawa resep ngadedengekeun kagorengan.
  28. Cikal Bugang

    Ieu babasan teh ngandung dua harti:
    • cikal hirup
    • anu pangheulana gugur di medan perang
  29. Cikaracak ninggang batu, laun-laun jadi legok

    Cikaracak teh nyaeta cai nu nyarakclakan tina cadas nu nangtawing atawa di jero guha. Harti ieu paribasa nyaeta najan pagawean sakumaha hesena oge, lamun terus dileukeunan bari junun mah ahirna bakal anggeus.
  30. Nyokot lesot, ngeumbing porot

    Hartina sarwa salah, sagala rupa ihtiar teu hasil. Ungkara ieu paribasa teh sok robah jadi nete lesot, ngeumbing porot atawa nete semplek, nincak semplak.
  31. Dagang oncom rancatan emas

    Hartina ari modalna gede kacida, tapi bati nu diarahna pohara leutikna.
  32. Ngadagoan uncal mabal

    Anu dimaksud mabal nyaeta ngagunakeun jalan (liliwatan), lain anu biasana. Uncal anu mabal nyaeta uncal anu keur diboro, terus lumpatna henteu nyokot jalan parantina, tapi kalah apruk-aprukan, tepi ka ahirna sasab, teu bisaeun balik deui ka leuweung. Paribasa ngadagoan uncal mabal hartina ngadagoan atawa ngarep-ngarep rejeki bari embung ihtiar heula. Ieu paribasa teh sok robah jadi ngadagoan uncal mahpal.
  33. Daharna sakeser daun

    Dilarapkeun ka jelema (pangpangna budak) anu mindeng pisan dahar, bias jadi lantaran mindeng ngarasa lapar, atawa dahar teh dianggap kaulinan.
  34. Dihin pinasti anyar pinanggih

    Hartina sagala rupa anu kaalaman (kajadian), saestuna geus ditangtukeun ti heula ku Pangeran, atawa geus aya katangtuan ti lohmahpudna (ti ajalina).
  35. Dogdog pangrewong

    Dogdog teh ngaran tatabeuhan sabangsa bedug leutik, biasa dipake dina pintonan reog. Saparangkat atawa sasetna teh aya opat, tur masing-masing boga ngaran, ti nu pangleutikna tepi ka nu panggedena, nyaeta talingtik, tempas, brangbang, jeung pangrewong (indung). Babasan dogdog pangrewong dilarapkeun ka jalma nu mantuan gawe ukur tamba lumayan, atawa milu nyarita minangka estra.
  36. Dogong-dogong tulak cau, geus gede dituar batur

    Dogong teh sarua hartina jeung tulak, nyaeta awi atawa kai panahan tatangkalan anu doyong, ngarah teu rubuh. Umumna anu sok didogong teh tangkal cau, lantaran sok doyong, beurateun teuing ku turuyanana. Ieu paribasa teh hartina ngamumule mojang (lanjang) pipamajikaneun, tapi ana geus manjing dikawin kalah kop ku batur.
  37. Sadom araning baraja, sakunang araning geni

    Ieu paribasa teh jolna tina basa Jawa. Lamun disundakeun mah ungkarana kurang leuwih kieu : najan jarum tapi tetep beusi, najan sakotret tetep seuneu. Hartina nyaeta barang atawa perkara anu siga teu sapira, tapi bias nyilakakeun.
  38. Dosa salaput hulu

    Hartina teuing ku loba dosa.
  39. Dulang tinande

    Hartina awewe mah ilaharna nurut kana kahayang lalaki (salaki).
  40. Duum tinggi

    Hartina babagi henteu adil, aya nu meunang bagian loba, jeung aya nu saeutik.
  41. Deukeut-deukeut anak taleus

    Ieu paribasa teh miboga dua harti:
    • Teu nyaho yen baraya, padahal geus lila padeukeut imah
    • Sakitu padeuket, tapi teu nyaho aya kajadian penting diantara maranehna
  42. Elmu ajug

    Anu dimaksud ajug teh nyaeta damar jangkung. Lamun diseungeut, caangna teh ka tempat anu rada jauh, sedeng di sabudeureunana mah angger poek.
  43. Elmu sapi

    Hartina guyub atawa samiuk dina kagorengan.
  44. Elmu tumbila

    Hartina nu boga imah (pribumi) ngarugikeun ka semah.
  45. Elok bangkong

    Hartina ampir sakarat
  46. Endog mapatahan hayam

    Ieu paribasa teh hartina anu umurna sahandapeun mapatahan ka saluhureun, atawa anak mapatahan kolot.
  47. Endog sapatarangan, peupeus hiji, peupeus kabeh atawa endog sasayang, peupeus hiji, peupeus kabeh

    Hartina kasusah atawa karerepet anu tumiba ka dulur, baraya, atawa sobat ngabalukarkeun sarerea kabawa bingung atawa susah.
  48. Endog tara megar kabeh

    Hartina sanajan saindung-sabapa, tapi urusan rejeki atawa darajat mah can tangtu bakal sarua.
  49. Saeutik mahi, loba nyesa

    Isu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu bias ngatur rejeki, najan ukur meunang saeutik, tapi bias cumpon keur nutupan pangabutuh, komo lamun dibere loba, geus pasti bakal nyesa.
  50. Sagalak-galakna macan tara nyatu anak

    Hartina sanajan sakumaha galak (bengis) oge, indung-bapa mah moal tepi ka tega (maehan) ka nu jadi anak.
  51. Galegeh gado

    Ieu babasan teh dilarapkeun ka jalma nu darehdeh (sareseh), atawa sok dihartikeun darehdeh tapi teu terus kana hate. Eta harti teh bisa dianggap patukang tonggong; harti nu kahiji mah alus, ari nu kadua goring.
  52. Gancang pincang

    Hartina kusabab dipigawena rurusuhan, hasilna teh teu nyugemakeun. Babasan sabalikna nyaeta kendor ngagembol.
  53. Ngagendong kejo susah nyatu

    Hartina loba ari titaheun mah, boh anak sorangan boh bujang, ngan hanjakal ku hese nitahna, lantaran euweuh nu daekeun.
  54. Gantung denge

    Hartina ngarasa hanjakal, dumeh haying keneh ngabandungan kumaha carita terusna, tapi anggeus (eureun) manten.
  55. Gantung teureuyeun

    Hartina ngarasa hanjakal, barangdahar can seubeuh, tapi kapaksa eureun; bias jadi kusabab dahareunana geus beak, atawa aya dahareun sejen didagoan.
  56. Ngegel curuk

    Ieu babasan teh ngandung dua harti:
    • Teu kabagian atawa teu meunang naon-naon
    • Teu hasil maksud
  57. Geledug ces

    Hartina sumanget dina mimitina wungkul, tapi ka dituna mah terus melempem, atawa disangla arek hebat, tapi buktina mah henteu.
  58. Getas harupateun

    Harupat teh nyaeta bagian injuk anu siga nyere. Teu kaop dipileykeun, harupat mah babari pisan potong, sabab regas. Babasan getas harupateun dilarapkeun ka jelema anu babari ambek bebeakan, kawas nu geus leungit timbangan pikiranana.
  59. Geulis sisi, lur gunung, sonagar huma

    Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu rupana tegep, ngan dangongna dusun.
  60. Gindi pikir belang bayah

    Dilarapkeun ka jelema goring hate, dolim, julig, atawa dengki, gawena ngan haying nyilakakeun batur wae.
  61. Ginding kakampis

    Kecap kakampis teh miboga dua harti:
    • kantong wadah cikiih dina jero beuteung sasatoan (munding, domba)
    • kantong hawa dina jero beuteung lauk
    Kusabab kitu, eusi kakampis teh mun lain cikiih, nya ukur hawa wungkul alias kosong.
  62. Pagirang-girang tampian atawa pagiri-giri calik pagirang-girang tampian

    Anu dimaksud tampian nyaeta tempat mandi boh di walungan boh dipancuran. Tampian anu aya di girang tangtu bakal ngotoran ka tampian nu aya di hilireunana. Paribasa pagirang-girang tampian hartina paunggul-unggul atawa pada hayang leuwih jeung dulur, pangpangna dina urusan kahirupan atawa rejeki, tur embung silih tulungan.
  63. Giri lungsi tanpaingan

    Giri teh gunung, ari lungsi hartina cacing. Kecap tanpaingan diwangun ku tanpa jeung hingan; duanana oge tina basa Kawi. Tanpa tina tan, hartina henteu. Ari hingan hartina wates, terus robah jadi hingga. Jadi harti sajalantrahna tina ungkara giri lungsi tanpaingan teh nyaeta boh gunung boh cacing (dua babandingan anu pajauh pisan) sarua taya watesna. Ieu paribasa ngandung maksud yen urang ulah sok ngahina jalma, sabab sanajan katenjona siga nu bodo, saha nu nyaho manehna boga kapunjul.
  64. Goong saba karia

    Hartina datang karepna sorangan ka anu keur kariaan, sanajan henteu diondang, maksudna haying dititah digawe sangkan seubeuh barang dahar.
  65. Goong nabeuh maneh

    Hartina ngagulkeun diri atawa kulawarga sorangan.
  66. Gurat batu

    Hartina pengkuh dina nyekel omongan atawa pamadegan, teu babari robah-robah, carekna kitu teh, kitu we! Babasan sabalikna nyaeta gurat cai.
  67. Guru, ratu, wongatua karo

    Ieu paribasa teh diwangun ku kecap-kecap tina basa Jawa. Hartina nyaeta guru, raja (kapala nagara atawa pamingpin), jeung kolot (tegesna indung-bapa) wajib dihormat jeung diturut parentahna.
  68. Hade gogog hade tagog

    Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu nya hade basana nya hade kalakuanana.
  69. Halodo sataun lantis ku hujan sapoe

    Hartina kahadean anu sakitu gede jeung lilana, leungit ku kagorengan anu ukur sakali milampah.
  70. Hambur bacot murah congcot

    Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu sok goring sungut jeung sok babari nyarekan, tapi berehan, teu ngarasa lebar barang bere dahareun.
  71. Hantang hantung hantigong hantriweli

    Ari nu dimaksdu hantang teh nyaeta buah kalayar, rupana beureum sarta alus, tapi teu ngeunah didahar; hantung nyaeta jantung alias kembang cau; hantigong nyaeta gadog alias buah gintung, sarua deui teu ngeunah didahar; hantriweli nyaeta paria anu sarerea oge apal yen rasana pait. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hade rupa jeung tagogna, tapi taya araheunana, sabab taya kabisa.
  72. Hapa-hapa ge ranggeuyan

    Ieu paribasa dilarapkeun ka awewe anu najan hirupna sangsara tapi boga salaki; jadi aya nu ngurus jeung bumela.
  73. Herang-herang kari mata, teuas-teuas kari bincurang

    Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu asalna beunghar jadi sangsara, rajakayana beunang disebutkeun teu nyesa saeutik-eutik acan.
  74. Kahieuman bangkong

    Hartina katenjona mah siga nu beunghar, padahal henteu, lantaran ukur kapihapean barang batur, lain anuna.
  75. Hirup ngabangbara atawa ginding bangbara

    Kangaraning bangbara, pamatuhanana teh ukur dina liang anu meh sapaseun awakna. Tapi najan kitu, ari rupana mah mani alus kacida, hideung meles semu herang. Babasan hirup ngabangbara dilarapkeun ka jelema anu tempat matuhna keur leutik teh teu tumaninah, tapi ana sakalieun barangpake mani ginding kacida.
  76. Hirup ku panyukup, gede ku pamere

    Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu hirupna ukur ngandelkeun pamere ti batur, teu daek ihtiar sorangan.
  77. Hirup dinuhun, paeh dirampes

    Hartina pasrah pisan, geus teu boga kabeungbeurat atawa kahayang naon-naon, sagala rupana geus dipasrahkeun ka Gusti Nu Maha Suci.
  78. Hirup teu neut, paeh teu hos

    Hartina gering ngalanglayung salila-lila, cageur deui henteu, maot ge henteu.
  79. Hirup katungkul ku pati, paeh teu nyaho di mangsa

    Hartina urang hirup di dunya teh bakal ditungtungan ku maot anu datangna teu bias dipastikeun ti anggalna.
  80. Hirup ulah manggih tungtung, paeh ulah manggih beja

    Hartina kudu bageur, kudu hade laku lampah, supaya alus kacaritakeunana.
  81. Nginjeum sirit ka nu kawin

    Hartina nginjeum barang (parabot) anu keur nu bogana kacida perluna (dipikabutuhna) jeung ngan sakitu-kituna.
  82. Ipis kulit beungeut

    Hartina gede kaera (dina harti hade), sabalikna tina kandel kulit beungeut anu hartina euweuh ka era.
  83. Iwak nangtang sujen

    Iwak hartina lauk, ari sujen hartina panggangan. Ieu paribasa teh hartina nyorang picilakaeun atawa pibahayaeun. Paribasa sasaruaanana nyaeta oray nyampeurkeun paneunggeul.
  84. Jadi sabiwir hiji

    Kecap sabiwir hiji teh asalna tina wawangsalan. Lamun biwir ngahiji disebutna balem. Kecap balem minangka wangsalna, ari eusina nyaeta pangaleman. Jadi sabiwir hiji hartina jadi pangaleman atawa jadi pamujian. Ngan wae ieu paribasa teh ayeuna mah sok aya nu ngahartikeun geus jadi rusiah umum atawa geus kanyahoan ku sarerea.
  85. Jati kasilih ku junti

    Junti teh ngaran tangkal, meh sarupa jeung jati, ngan leuwih leutik, jeung teu pati loba gunana. Paribasa jati kasilih ku junti hartina pribumi kaelehkeun ku semah (urang asing).
  86. Jauh ka bedug, anggang ka dayeuh

    Hartina dusun pisan, teu nyaho di tata-titi, tindak-tanduk, duduga peryoga.
  87. Jawadah tutung biritna

    Ieu paribasa teh asalna tina wawangsalan. Jawadah tutung biritna, wangsalna cara (ngaran sarupa kueh), eusina sacarana-sacarana. Jadi harti ieu paribasa teh nyaeta masarakat di saban tempat boga tata cara sewang-sewangan, anu mungkin wae teu sarua jeung masarakat di wewengkon liana.
  88. Nyieun catur taya dapur

    Hartina ngarang carita teu puguh alang ujurna.
  89. Ka bala, ka bale

    Ieu paribasa teh ngandung dua harti:
    • bisa campur gaul jeung jelema ti rupa-rupa golongan
    • bisa atawa teu ngawagu kana gawe kasar jeung gawe lemes
  90. Ngadek sacekna, nilas saplasna

    Hartina nyarita sajalantrahna atawa sabalakana, teu dikurangan, teu dileuwihan.
  91. Kai teu kalis ku angin

    Hartina ari kangaraning jelema mah moal senang salalawasna, awal ahir tangtu bakal pinanggih jeung kasusah.
  92. Kawas nu mulangkeun panyiraman

    Hartina boga kahayang atawa pamenta anu kawilang aneh, upamana wae kadaharan, lantaran geus deukeut kana ajal. Biasana cenah nu dipentana teh sarua jeung nu dipikayang ku indungna waktu keur nyiram (ngakandung) manehna.
  93. Kokoro nyoso, malarat rosa, lebaran teu meuncit hayam

    Ieu paribasa dilarapkeun ka jelema anu kacida masakatna, sagala teu boga, hirupna ripuh.
  94. Kotok bongkok kumorolong, kacingcalang kumarantang

    Boh kotok bongkok boh kacingcalang sarua dilarapkeunana kana endog anu teu megar jadi anak hayam. Ari kotok bongkok mah anak hayam anu paeh dina jero endog keneh, ari kacingcalang nyaeta endog anu teu megar, tapi can mirupa anak hayam. Ieu paribasa teh dilarapkeun ka jelema anu pipilueun kana hiji urusan sabab ukur kabawakeun ku batur, lain karepna sorangan, tepi ka jadi goreng katenjona. Paribasa liana anu samaksud jeung kotok bongkok kumorolong, kacingcalang kumarantang nyaeta lauk buruk milu mijah, piritan milu endogan.
  95. Kunang-kunang nerus bumi

    Hartina bapana geus teu jenengdeui, tina dina awal-ahir bakal aya budakna anu jeneng kawas bapana.
  96. Dikungkung teu diawur, dicangcang teu diparaban

    Ieu paribasa teh dilarapkeun ka awewe anu dipihukum (jadi pamajikan) tapi teu dibalanjaan, atawa teu dicumponan pangabutuhna ku salakina.
  97. Maung ompong, kareta kosong, bedil kosong

    Hartina jalma anu boga komara mah, najan geus teu nyekel kakawasaan oge angger dipiserab.
  98. Pur kuntul kari tunggul, lar gagak kari tunggak

    Hartina katideresa, dituding boga dosa lantaran kabeneran aya di tenpat kajadian lumangsungna kajahatan.
  99. Nyanggakeun suku genteng belokeun, beuheung teukteukeun, disiksik dikunyit-kunyit, dicacag diwalang-walang

    Hartina sumerah, masrahkeun diri, rek dikitu-kieu oge hempek, da rumasa salah atawa boga dosa.
  100. Tugur tundan, cuntang gantang

    Anu dimaksud tugur nyaeta kawajiban rayat baheula, kemit (jaga) di imah kapala (pamingpin) kalawan bagilir. Jigana ayeuna mah teu beda ti piket. Ari tundan nyaeta jelema atawa kuda nu disadiakeun di desa (baheula) pikeun nyiringkeun barang, surat, jeung sajabana ti eta. Ditatalepakeun ti hiji desa ka desa liana. Kecap cuntang jeung gantang sok digunakeun pikeun naker beas. Sagantang kira-kira sarua jeung lima cuntang, atawa kurang leuwih 3,5 kg. Ieu paribasa teh hartina ngalaksanakeun pagawean pikeun kapentingan nagara, boh nu patali jeung kaamanan wewengkon boh juan-jieun atawa uma-ome sarana keur kapentingan umum. Dina ungkara sejen, ieu paribasa teh sok robah unina, jadi susuk bendung, tugur tundan, ngepung maung, menak kuda kapundayan.

sumber: sunda net

Related Post: